Witamina - organiczny zwišzek chemiczny, substancja egzogenna (t.j. taka która jest niezbędna dla funkcjonowania organizmu żywego i która musi być dostarczona z pożywieniem, gdyż sam organizm nie potrafi jej wytworzyć).

Nazwa pochodzi od łacińskich słów vita (życie) i amina - zwišzek chemiczny zawierajšcy grupę aminowš. W rzeczywistoœci nie wszystkie witaminy takš grupę posiadajš. Nazwa została wymyœlona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 r.

Witaminy nie należš do typowych składników pokarmowych - pełniš funkcję regulacyjnš.

Z punktu widzenia chemicznego witaminy należš do różnych grup zwišzków organicznych, a jedynie ich znaczenie dla organizów żywych pozwala opisywać je pod wspólnš nazwš. Z tego też powodu tradycyjnie witaminy dzieli się na:

rozpuszczalne w wodzie

• witamina C (kwas askorbinowy)
• witamina B1 (tiamina)
• witamina B2 (ryboflawina)
• witamina B3 (niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego)
• witamina B5 (kwas pantotenowy)
• witamina B6 (pirydoksyna, pirydoksal)
• witamina B9 (kwas foliowy)
• witamina B12 (cyjanokobalamina)
• witamina H (biotyna)
• witamina P (glikozydy flawonoidowe)

rozpuszczalne w tłuszczach

• witamina A (retinol i jego pochodne)
• witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
• witamina E (tokoferol)
• witamina K (fitochinon)

Czasami za witaminę (F) uważa się także nienasycone kwasy tłuszczowe, nie jest to jednak powszechnie zaakceptowany poglšd. Czasami do witamin zaliczane sš też Kwas liponowy (rzekoma witamina N) oraz seria zwišzków oznaczanych jako witaminy B z indeksem wyższym niż 12, np: kwas orotowy (B13), kwas pangamowy (B15) amigdalina (B17) - nie jest to jednak powszechnie przyjęte.

Podział ten jest istotny z co najmniej dwóch powodów:

przyczyny zaburzajšce metabolizm tłuszczów w zakresie ich trawienia i wchłaniania, będš zaburzały metabolizm witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach stosunkowo łatwo przedawkować, gdyż kumulujš się w tkankach bogatych w lipidy. Z kolei witaminy rozpuszczalne w wodzie nie sš magazynowane, ich nadmiar wydalany jest w nerkach, a konkretnie to w ciałku nerkowym, za wyjštkiem dwóch witamin, mianowicie B12 i C. W zwišzku z tym, witaminy rozpuszczalne w wodzie, poza B12 i C, muszš być stale dostarczane do organizmu, w odróżnieniu od rozpuszczalnych w tłuszczach, które sš magazynowane.

Wyróżnia się trzy mechanizmy:

• funkcja koenzymu - działajš tak witaminy z grupy B; same witaminy B nie sš koenzymami, dopiero ich modyfikacja chemiczna w organizmie prowadzi do powstania koenzymów; bez dostarczenia witamin z grupy B organizm nie może jednak wyprodukować tych koenzymów
• działanie antyoksydacyjne (beta-karoten, tokoferole, kwas askorbinowy)
• działanie receptorowe, pochodne witaminy A - głównie kwas retinowy, a także pochodne witaminy D; komórki organizmu posiadajš swoiste receptory dla tych zwišzków; powoduje to, że wielu badaczy klasyfikuje te zwišzki do hormonów; nie sš to jednak ani hormony, ani cytokiny, ale zwišzki posiadajšce receptorowe oddziaływanie innego rodzaju.
  Działajš przeciwstawnie do antywitamin.

Dzienne zapotrzebowanie na witaminy jest niewielkie i liczone w miligramach (mg), a nawet w mikrogramach (ľg).

Przedawkowanie, niedobór lub brak jakiejœ z witamin, po wyczerpaniu zapasów organizmu, prowadzi do jednostek chorobowych, które nazywamy w zależnoœci od zaawansowania hiperwitaminozš (przedawkowanie), hipowitaminozš (niedobór częœciowy) lub awitaminozš (całkowity brak).

Zwišzki organiczne, które dopiero w organizmie zostajš przekształcone w odpowiedniš witaminę, nazywa się prowitaminami.